Een MOSFILM-productie
LEV TOLSTOJ
OORLOG EN VREDE
PIERRE BEZOECHOV
Regieleiding Sergej BONDARTSJOEK
Filmconcept Sergej BONDARTSJOEK, Vasilij SOLOVJOV
Cameraleiding Anatolij PETRITSKIJ
Artistieke leiding Michaïl BOGDANOV, Gennadij MJASNIKOV
Muziek Vjatsjeslav OVTSJINNIKOV
Geluid Joerij MICHAJLOV, Igor OERVANTSEV
Nederlandse ondertiteling ruscico
Rolbezetting:
Pierre Bezoechov-Sergej BONDARTSJOEK Natasja Rostova - Loedmila SAVELJEVA
Andrej Bolkonskij - Vjatsjeslav TICHONOV
Ilja Andrejevitsj Rostov - V. STANITSYN
Gravin Rostova - K. GOLOVKO Petja Rostov - S. JERMILOV
Sonja - I. GOEBANOVA Vorstin Marja - A. SJOERANOVA
Nikoloesjka - A.SIOMIN Vorst Vasilij - B. SMIRNOV
Scherer - A. STEPANOVA
Koetoezov - Boris ZACHAVA Karatajev - M. CHRABROV
Denisov - N. RYBNIKOV Tichon Sjtsjerbatyj - S. TSJEKAN
Napoleon - Vladislav STRZJELTSJIK
Ramball - Jean-Claude BALARD Morel - J. MILLAR
Davout - B. MOLTSJANOV Lauriston - L. POLJAKOV
De kwestie, waarvoor ik u vroeg bij elkaar te komen, is van militaire aard.
De kwestie is deze.
De redding van Rusland hangt af van zijn leger.
Gaan we de confrontatie aan en riskeren we het verlies van het leger en van Moskou,
of ontruimen we Moskou zonder slag te leveren?
Ik zou graag uw mening willen weten over deze vraag.
Ik vind niet dat we het spel verloren hebben.
Het enige middel om de heilige hoofdstad te redden
is de tegenstander aan te vallen.
Ik ben toch niet degene, die Napoleon tot Moskou heeft toegelaten?
En wanneer heb ik dat gedaan?
Wanneer is die verschrikkelijke beslissing dan gevallen?
Hij werd ontsteld door de gedachte aan het bevel, dat hij moest geven.
Dus, heren...
Dus ik moet overal voor opdraaien.
Heren, ik heb uw meningen gehoord.
Sommigen zullen het niet eens met me zijn, maar ik...
Met de autoriteit, die mij door mijn keizer en door het vaderland gegeven zijn,
beveel ik de terugtocht.
Dat had ik niet verwacht! Dat had ik niet gedacht!
U moet wat uitrusten, Uwe doorluchtigheid.
Ach welnee!
Paardenvlees zullen ze vreten, net als de Turken!
Dat zullen zij ook... Alleen...
ln de nacht van de eerste september
gaf Koetoezov het bevel tot terugtrekking van de Russische legers
via Moskou over de weg naar Rjazan.
Weetje, ma chère, wat ik je wilde zeggen...
Gravinnetje, er is een officier bij me gekomen.
Hij vraagt of we karren willen geven voor de gewonden.
Maak de karren vrij voor de gewonden!
Alle karren geven en de hutkoffers naar de voorraadkamers brengen.
Laat u uw koetsier gaan?
Ja. Gerasim, ik vraag je, doe, wat ik zeg...
- Wilt u iets eten? - Nee, ik heb iets anders nodig.
Ik heb boerenkleren nodig en een pistool.
- Van wie is deze koets? - Van een gewonde vorst.
Wie is het dan?!
Onze ex-verloofde, vorst Bolkonskij. Ze zeggen, dat hij op sterven ligt.
Nou, ga met God.
Kijk eens, dat is hij!
Sakkerloot, het is werkelijk Bezoechov!
Pjotr Kirillovitsj, komt u toch, we hebben u herkend!
Hoe kan dat nou? Waarom doet u zo?
- Wat is er met u, graaf? - Wat?
Vraagt u het me niet.
- Blijft u in Moskou? - Ja, in Moskou.
Vaarwel.
Als ik een man zou zijn, zou ik bij u blijven!
Mama, laat me blijven!
- Bent u bij de slag geweest? - Ja.
Morgen zal er weer een slag komen.
- Wat is er toch met u, graaf? - Vraagt u het me niet...
Ik weet het zelf niet. Het is een afschuwelijke tijd.
Vaarwel!
Het leek hem ineens, dat alles nu afgelopen was, dat alles door elkaar geschud was,
dat alles ineengestort was, dat er niets in het verschiet ligt
en dat er geen enkele uitweg is uit deze situatie.
Daar is ze, deze heilige hoofdstad.
Ze ligt aan mijn voeten, in afwachting van haar lot.
Een vreemde, mooie, majestueuze stad.
Maar waarom komt er zo lang geen afvaardiging van de stad?
Te wapen! De stad bestormen!
Zag je dat? Bestormen!
Lieve help! Ze zijn 't werkelijk! Vier man! Cavalerie!
Mijnheer is er niet. Ik jullie niet verstaan.
Ik niet verstaan...
Bestormen!
- Bent u niet gewond? - Ik geloof het niet.
Jij rover, daar zul je voor boeten!
Vergeeft u deze dronkelap.
U hebt me mijn leven gered. Bent u Fransman?
Kapitein Ramball.
- Ik ben Rus. - Vertelt u dat maar aan iemand anders.
Wat moet ik aan met deze man? Ik vergeef hem.
Uw naam?
Mijnheer Pierre? Dat is alles, wat ik nodig heb.
Ik ben het verplicht voor u een kaarsje te zetten in de kerk.
Ik heb genoeg aan de kogels, die ik in mijn lijf heb.
Eén bij Wagram, twee bij Smolensk.
En mijn been - bij de grote slag bij Moskou.
Dat was schitterend! Jullie hebben ons een taaie klus geleverd.
Ik ben er geweest.
Echt waar? Des te beter.
Jullie zijn drieste vijanden. Een wonderlijk volk!
Dus u bent onze soldatenbroeder! Des te beter, mijnheer Pierre.
ls het waar, dat alle vrouwen zijn weggegaan uit Moskou?
Waar waren ze bang voor?
Zouden de Franse damens niet zijn wegge- gaan, als de Russen Parijs binnen zouden gaan?
- Een goede grap. Maar Parijs... - Parijs is de hoofdstad van de wereld.
Parijs - dat is Talma, Duchenois,
Potier, de Sorbonne, de boulevards.
Maar laten we terugkomen op waar we het over hadden.
Ze hebben een geweldige gelegenheid aan hun neus voorbij laten gaan.
We hebben Wenen, Berlijn, Rome,
Napels, Madrid en Warschau ingenomen.
Ze zijn bang voor ons, maar ze houden van ons. En bovendien, de keizer...
Wat is er met de keizer?
Dat is de grootste mens van de voorbije en toekomstige eeuwen.
ls hij dan in Moskou?
Nee, hij maakt morgen zijn intocht.
Wat zijn we bedroefd?
Morel! Verwarm nog een flesje voor ons!
- Dat is Mytisjtsji niet, dat is verder. - lnderdaad, in Moskou.
Mytisjtsji is daar, en dit is aan de andere kant.
Zie je het opvlammen?
Dat is een brand in Moskou. Of in Soesjtsjevskaja, of in Rogozjskaja.
Wat vreselijk! Ik denk dat heel Moksou af zal branden.
Wat een verschrikkelijke gloed!
Natasja, kijk, je kunt het uit het raam zien.
Kijk, hoe vreselijk het brandt.
Wat brandt? Oh ja, Moskou...
- Heb je het wel gezien? - Jawel, ik heb het echt gezien.
Sinds Natasja was verteld, dat vorst Andrej
in hun colonne meereed, dat ze hem niet mocht zien,
dat hij zwaargewond was, maar dat hij buiten levensgevaar was,
was ze opgehouden te vragen en te spreken,
omdat ze niet had geloofd wat haar gezegd werd en ze zich ervan overtuigd had, dat ze haar
steeds hetzelfde zouden antwoorden.
Je trilt helemaal. Je kunt beter gaan liggen.
Ja, goed, ik zal zo gaan liggen.
- Ga op mijn bed liggen. - Nee, mama, ik ga op de vloer liggen.
Mama!
U? Wat fijn u te zien!
- Vergeeft u me. - Ik houd van u.
- Vergeeft u me. - Wat is er te vergeven?
Vergeeft u me, voor wat ik gedaan heb.
Ik houd meer van je, beter, dan vroeger.
Hij moest, zonder zijn naam bekend te maken, in Moskou achterblijven,
om Napoleon te vermoorden, om óf te sterven,
óf om een einde te maken aan het ongeluk van heel Europa.
Verbrand!
Lieve vadertjes, rechtgelovige christenen!
Ze hebben m'n dochter achtergelaten! Mijn lieve dochtertje is verbrand!
Het begon naast ons te branden, de brand sloeg naar ons over.
We zijn hierheen gerend, pakten de icoon mee en het beddengoed.
Ik pak de kinderen mee - mijn Katjetsjka is er niet bij!
Waar is ze nou achtergebleven?
Vadertje, weldoener, stel tenminste m'n hart gerust.
Aniska, loeder, breng hem waar hij wezen moet!
Brengen. Ik zal 't doen...
Verbrand...
Hierheen, oompje. We gaan door het steegje.
Welk huis is van u?
Dit hier, hier was ons huis.
Verbrand! Lief schatje van me!
Mooi lief meisje van me!
Hebt u geen kind gezien in dit huis?
Ik hoorde iets in de tuin piepen.
Misschien is dat zijn kind.
Ah, een meisje. Des te beter.
Ja, je moet fatsoenlijk blijven. We zijn allemaal mensen.
Ben je iemand kwijtgeraakt, beste vriend? Bent u zelf van adel?
Van wie is dat kind?
Hier zat een vrouw met kinderen. Waar is ze heengegaan?
Dat moeten de Anferovs zijn.
De Anferovs zijn 's ochtends weggegaan. Dit is Marja Nikolajevna.
Hij zegt dat ze een vrouw is, maar Marja Nikolajevna is een dame.
Dat is Marja Nikolajevna ook. Ze zijn de tuin ingegaan.
Neem het kind, geef het aan ze terug.
Laat deze vrouw met rust!
Eerste luitenant, hij heeft een dolk!
Arresteer hem!
Hij lijkt heel veel op een brandstichter.
M'n beste man! Maar 't meisje dan...?
Waar laat ik het meisje, als het niet van hen is?
Wat moet ze?
Ze draagt mijn dochter, die ik uit het vuur heb gered!
Vaarwel!
De zeerdoorluchtige heer Zijne majesteit...
Het rustige, weelderige,
alleen door spookbeelden verontruste
Petersburgse leven ging door als vanouds.
Er was grote moeite voor nodig,
om zich bewust te zijn van het gevaar en van de moeilijke situatie,
waarin het Russische volk zich bevond.
Deze keer werd in de salon van Scherer de brief gelezen van de metropoliet,
geschreven door hem bij het sturen van een icoon van de heilige Sergij aan de tsaar.
Laat de brutale en schaamteloze Goliath
van Frankrijks grenzen de verschrikkingen des doods naar de Russische dreven brengen.
Het zachtmoedige geloof, gelijk de katapult van de Russische David,...
Een ander nieuws was het plotseling overlijden van Hélène Bezoecheva.
Mijn afnemende krachten verhinderen mij te genieten
van het kijken naar uw allervriendelijkste aangezicht.
Wie bent u?
Ik ken deze persoon.
U kon mij niet kennen, generaal. Ik heb u nog nooit gezien.
Het is een Russische spion.
Nee, Uwe majesteit!
U kon mij niet kennen. Ik ben Moskou niet uitgeweest.
- Uw naam? - Bezoechov.
Wie bewijst me, dat u niet liegt?
Waarmee bewijst u mij de juistheid van uw woorden?
Mij kent mijnheer Ramball, kapitein van het derde lichte regiment.
- U bent niet degene, die u zegt. - Uwe majesteit!
Breng hem weg.
Uwe majesteit, wat moeten we met hem doen?
Ja, natuurlijk.
Uit naam van de keizer en koning
de Militair-gerechtelijke commissie de beschuldigden
ter dood veroordeeld middels fussillering.
Wie veroordeelt daar ter dood, berooft me van mijn leven,
met al mijn herinneringen, strevingen,
met al mijn hoop, al mijn gedachten? Wie doet dat?
Ze lijden allemaal net zo, als ik.
Wie doet dat toch?
Niemand. Dat is de orde. Een samenloop van omstandigheden.
De dikzak niet nemen.
Niet doen, niet doen...
En hebt u veel ellende meegemaakt, mijnheer?
Pieker niet, m'n vriend. Je lijdt een uur, maarje leeft eeuwig.
Zo is 't , m'n goede man.
- Ben je soldaat? - Soldaten van het Apsjeronregiment.
Hij is doodgegaan van de koorts. Van onze mensen hebben er 20 't loodje gelegd.
Ze hadden er geen idee van.
Moetje 's kijken, de schurk is komen opdageb. Hij weet 't nog!
Eet u iets, mijnheer.
Voor 't middageten hadden we soep. En heerlijke piepers!
Wat doe je nou? Doe 't zo.
Eet maar, zo.
Heerlijke piepers.
Maar waarvoor hebben ze die arme stumpers neergeschoten?
De laatste is ' jaar of twintig.
Wat ' zonde... Waar recht is, is ook onrecht.
Ben je allang hier?
Op zondag hebben ze me uit het hospitaal in Moskou gehaald.
Ik heet Platon, maar ze noemen me Karatajev.
ln het leger noemden ze me klein valkje.
Verveel je je hier?
Hoe kan 't anders? Moskou is de moeder van alle steden.
ls het soms niet vervelend hiernaar te moeten kijken?
Ach, de worm vreet zich door de kool, maar hij gaat eraan voordat-ie door de kool heen is.
Hoe zei je dat?
Ik zeg: niet door ons verstand, maar door Gods hand.
Je wilt waarschijnlijk slapen?
Moetje dat zien, de schurk, heeft zich gewarmd, 't hondenbeest.
God, geef dat alles goed af zal lopen.
Vorst Andrej wist niet alleen, dat hij zou sterven,
maar hij voelde, dat hij aan het sterven was,
dat hij al voor de helft gestorven was.
Het was de morele strijd tussen leven en dood,
waarbij de dood de overwinning behaalde.
Zonder zich ongerust te maken wachtte hij op wat komen ging.
Het dreigende, eeuwige, onbekende en verre.
Slaapt u niet?
Nee.
Ik kijk allang naar u.
Natasja...
Ik houd te veel van u.
Meer dan van alles op de wereld.
En ik dan? Hoezo te veel?
Hoezo te veel?
Zoals u denkt, zoals u voelt in uw ziel,
in uw hele ziel...
- Zal ik leven? - Ik weet het zeker!
Wat goed zou dat zijn!
Alleen, u hebt niet geslapen.
Probeert u alstublieft in te slapen.
Ja, dat was de dood.
Ik ben gestorven - ik ben wakker geworden.
Ja, de dood is een ontwaken.
Dag, Marie.
Hoe ben je hier gekomen?
En Nikoloesjka heb je meegebracht?
Heb je 't over Nikoloesjka?
Je moet hier niet huilen.
Ik zou vervloekt worden door het nageslacht
als ze naar mij zouden kijken als naar de eerste aanstichter
van welk accoord dan ook.
Dat is de wil van ons volk.
Het vroeg om vrede, maar het heeft óf een negatief antwoord gekregen,
óf het geen enkel antwoord gekregen.
Met zijn hele wezen voelde Koetoezov,
dat die verschrikkelijke slag bij Borodino,
waarin hij met alle Russische mensen al zijn krachten had ingespannen,
dodelijk moest zijn.
Maar er waren bewijzen nodig.
Van Dochtoerov Aleksej Petrovitsj.
Kom dichterbij.
Wat voor berichtjes heb je voor me meegebracht?
Napoleon is uit Moskou weggegaan? ls dat werkelijk waar?
Napoleon is uit Moskou weggegaan, Uwe doorluchtigheid.
Zijn voorhoede is in Fominsk...
O Heer en Schepper!
U hebt ons gebed verhoord.
Rusland is gered.
Ze is gekomen. En Platosja?
Zijn jullie gaan zoeken, waar zo'n oud mannetje
voor niets onschuldig geleden heeft?
God heeft hem al vergeven. Hij is overleden.
Dat is nou het leven!
Dat is hij, Karatajev, hij ging in rook op en verdween.
Wat is alles eenvoudig en duidelijk. Hoe heb ik dat niet eerder kunnen weten?
Het leven is alles.
Een soldaat liet me niet door.
Ze vingen me, sloten me op. Ze houden me krijgsgevangen.
Wie? Mij!
Mij! Mijn onsterfelijke ziel!
En dit is allemaal van mij!
En dit allemaal ben ik!
Van de generaal. Neemt u me niet kwalijk, dat het niet helemaal droog is.
En is dat een krijgsgevangene? Mag ik met hem praten?
Rostov! Petja! Waarom heb je niet gezegd, wie je bent?
Mag ik voor een dagje bij jullie blijven?
Want ik vind 't leuk dingen te weten te komen, en die kom ik nu te weten.
Alleen laat me met de allerbelangrijkste...
- Ik wil graag... - ... met de allerbelangrijkste slag meedoen.
Geeft u me alstublieft ook het commando over soldaten.
Wat voor moeite is dat nou voor u?
- Wilt u mijn mesje zien? - Een mooi mesje.
Neemt u het maar. Ik heb veel van zulke.
Ik was helemaal vergeten...
Ik heb zulke lekkere rozijnen, zonder pitten.
Ik heb tien pond gekocht. Ik ben gewend iets zoets te eten.
Eet u maar, heren.
Hebt u trouwens geen koffiepot nodig? Ik heb 'm bij een marketenter gekocht.
Hij heeft prachtige spullen. En hij is eerlijk.
Ik zal 'm u zeker toesturen.
Kan die jongen geroepen worden, die vandaag krijgsgevangen is gemaakt?
Misschien moeten we hem iets te eten geven?
Ja, het is een zielig knaapje. Laat hem hierheen komen!
- Ik haal hem wel op. - Vincent heet hij.
Ah, wat schitterend, wat fijn!
Een echte Rostov.
Nou, Karabach, morgen gaan we dienen.
Waarom slaapt u niet, mijnheer?
Ah, heetjij niet Lichatsjov?
Ik ben gewend niet te slapen voor een slag.
Zitten de vuurstenen nog in jullie pistolen?
Nee.
Ik heb wat meegenomen. Neem jij ze maar.
Sommigen bereiden zich niet voor en krijgen daar later spijt van. Daar houd ik niet van.
Dat klopt.
Alsjeblieft m'n vriend, slijp mijn sabel voor me. Hij is bot geworden.
- Mag je dat wel doen? - Hoezo, waarom niet?
- Slapen de jongens? - De een slaapt, de ander niet.
En hoe is het met die jongen? De Fransman, Vincent.
Vind ' cent? Hij ligt in de gang te maffen.
Oh ja, dit droom ik immers. Dit hoor ik allemaal in mijn hoofd.
Alles is klaar, Uwe Edele.
Jullie hakken de Fransoos in tweeën.
Ik vraag u me te gehoorzamen en nergens heen te gaan.
Het signaal!
Omrijden! Wachten op de infanterie!
Wachten? Hoera!
- Klaar! - Dood!
Petja!!!
Mijn zoon! Nee, het is niet waar!
Natasja! Het is niet waar!
Allemaal weg jullie! Het is niet waar! Omgekomen...
- Lieve mama... - Het is niet waar, nee.
Mama, lieve mama...
Het is niet waar, nee, nee...
Natasja, houd je van me?
Zul je me de hele waarheid vertellen?
Mamaatje!
Napoleon heeft onder de naam prins Vincsencky
zijn leger achtergelaten en is vertrokken naar Parijs.
Soldaten! Ik zal alles doen, wat ik beloofd heb.
Ik wil, datjullie je keizer zullen zien
omringd door grootsheid en glans,
die de keizer van het beste volk ter wereld waardig zijn.
Soldaten! Doorjullie inspanningen zijn diegenen die een aanslag wilden
doen op mijn kroon uiteengeslagen, vernietigd.
Het devies is bevestigd: God heeft me de kroon gegeven,
wee degene, die zijn hand ernaar uitstrekt!
Niet de verdediging van de eigen grenzen,
maar het brengen van oorlog naar vijandelijke landen wordt nu van jullie verlangd.
Soldaten! Ik sprak uitjullie naam,
toen ik de Franse natie vrede beloofde.
Jullie hebben Holland, de Rijn en ltalië onderworpen,
en hebben de vrede opgelegd onder de muren van een onthutst Wenen.
Soldaten! Alleen over de weg van eer willen jullie terugkeren naar Frankrijk.
Alleen door triomfbogen zullen we ons vaderland binnengaan!
Soldaten! Hier is de veldslag, die jullie zo gewild hebben.
De overwinning is in onze handen.
Ze zal ons overvloed en een snelle terugkeer naar het vaderland schenken.
Handelen jullie, zoals jullie hebben gehandeld bij Austerlitz,
bij Friedland, bij Vitebsk, bij Smolensk,
en het nageslacht zal met trots over u zeggen:
hij was bij de grote slag onder de muren van Moskou!
En heil zij het volk, dat in minuten van beproeving,
niet vragend, hoe anderen in zulke situaties volgens de regels zouden handelen,
met gemak de eerste knuppel opneemt die hem voor de voeten komt
en ermee dreigt, totdat in zijn ziel
het gevoel van belediging en wraak heeft plaatsgemaakt voor medelijden.
Hij zegt, dat hij de ordonnans van kapitein Ramball is.
- Hij moet gewarmd worden. - Als hij een officier is, moet hij het huis in.
Oh, mijn goede vrienden!
Dat zijn nog ' s mensen! Mijn goede vrienden!
Drink maar.
Leer me 't maar, ik leer heel snel.
Zij zijn ook maar mensen.
Ach ja, mensen zijn overal hetzelfde.
Lieve hemel, wat een sterren.
Dat betekent, dat we een goede oogst zullen krijgen.
Buig z'n hoofd ' s. Nog lager.
Juist, zo. Hoera, jongens!
Ik dank iedereen voor zijn moeilijke en trouwe dienst.
De overwinning is totaal, en Rusland zal ons niet vergeten.
Jullie roem zal eeuwig duren.
Maar, mannen, ik weet, datjullie het moeilijk hebben.
Maar wat is eraan te doen? Heb nog even geduld, het duurt niet lang meer.
We doen de gasten uitgeleide, en dan zullen we uitrusten.
Jullie hebben het moeilijk, maar toch zijn jullie thuis, maar zij...
Zien jullie, hoe ze er nu aan toe zijn?
Erger dan de armste bedelaars.
Zolang ze sterk waren, hebben we onszelf niet ontzien,
maar nu kunnen we medelijden met hen hebben.
Zij zijn ook mensen. Nietwaar, jongens?
Maar toch. Wie heeft ze gevraagd naar ons toe te komen?
Het is hun verdiende loon. Met hun smoel in de stront!
Pas nu was Pierre te weten gekomen, niet door zijn vestand,
maar door zijn hele wezen, door zijn leven,
dat de mens is geschapen voor het geluk.
Met vreugde sloeg hij rondom zich
het eeuwig veranderende, eeuwig grootste,
onbevattelijke en eindeloze leven gade.
Ja, en zo ontmoeten we elkaar nu.
Hij heeft het ook de laatste tijd vaak over u gehad.
Ik was zo blij, toen ik hoorde dat u gered was.
Dat was het enige fijne bericht van de laatste tijd.
Stelt u zich voor, ik wist niets over hem.
Ik beschouwde hem als gesneuveld.
Alles, wat ik te weten kwam, kwam ik via-via te weten.
Ik weet alleen, dat hij bij de Rostovs terecht was gekomen.
Wat een lot!
Herkent u me dan niet?
Als ik ik niet zou zijn,
maar de mooiste, intelligentste en beste man in de wereld,
en als ik vrij zou zijn,
zou ik meteen op mijn knieën om uw hand en uw liefde vragen.
Lang leve de hele wereld!
En ik zeg:
laten wij, die van de goedheid houden, elkaar bij de hand nemen,
en laat er één vaandel zijn: de werkzame deugd.
Ik wil alleen maar zeggen, dat alle gedachten,
die enorme gevolgen hebben, altijd eenvoudig zijn.
Mijn hele gedachte bestaat hierin,
dat indien verdorven mensen met elkaar verbonden zijn
en een kracht vormen,
dan moeten eerlijke mensen alleen hetzelfde doen.
Zo eenvoudig is dat.
Einde